Chapter 9 विज्ञाननौका
Chapter 9 विज्ञाननौका Textbook Questions and Answers प्रश्न: 1. संस्कृतेन उत्तरं दीयताम् (क) एषा गीतिका कस्मात् पुस्तकात् संगृहीता? उत्तरम् : एषा गीतिका ‘तदेव गगनं सैव धरा’ इति पुस्तकात् संगृहीता। (ख) अस्याः गीतिकायाः लेखकः कः?। उत्तरम् : अस्याः गीतिकायाः लेखकः प्रो. श्रीनिवासः अस्ति। (ग) अत्र का दरिद्रीकृता? उत्तरम् : अत्र संस्कृतोद्यान दूर्वा दरिद्रीकृता। (घ) निष्कुटेषु का […]
Chapter 8 दयावीर-कथा
Chapter 8 दयावीर-कथा Textbook Questions and Answers प्रश्न: 1. संस्कृतभाषया उत्तरत – (क) पुरुषपरीक्षायाः लेखकः कः? उत्तरम् : पुरुषपरीक्षायाः लेखकः कविः विद्यापतिः अस्ति। (ख) अलावदीनो नाम यवनराजः कस्मै अकुप्यत्? उत्तरम् : अलावदीनो नाम यवनराजः महिमासाहिनाम्ने सेनानिने अकुप्यत्। (ग) महिमासाहि सेनानी प्राणरक्षायै कुत्र अगच्छत्? उत्तरम् : महिमासाही सेनानी प्राणरक्षायै हम्मीरदेवं अगच्छत् । (घ) हम्मीरदेवः यवन सेनानिनं […]
Chapter 7 सन्ततिप्रबोधनम्
Chapter 7 सन्ततिप्रबोधनम् Textbook Questions and Answers प्रश्न: 1. संस्कतेन उत्तरम दीयताम – (क) भारतानां माता कं विलोक्य भृशं क्रन्दति? उत्तरम् : भारतानां माता सान्द्रम् तमिस्रा आवृतम् आर्तम् अन्धम् आर्यखण्डम् भारतम् विलोक्य भृशं क्रन्दति। (ख) रजन्यां गूढा माता कैः विनष्टा? उत्तरम् : रजन्यां गूढा माता अरिभिः विनष्टा। (ग) के उत्तिष्ठन्तु? उत्तरम् : सुप्तसिंहाः उत्तिष्ठन्तु। (घ) […]
Chapter 6 आहारविचारः
Chapter 6 आहारविचारः Textbook Questions and Answers प्रश्न: 1. संस्कृतेन उत्तरत – (क) एषः पाठः कस्मात् ग्रन्थात् उद्धृतः? उत्तरम् : एषः पाठः ‘चरकसंहितायाः उद्धृतः। (ख) चरकसंहितायाः रचयिता कः? उत्तरम् : चरकसंहितायाः रचयिता महर्षि चरकः अस्ति। (ग) कीदृशं भोजनं इन्द्रियाणि दृढी करोति? उत्तरम् : स्निग्धं भोजनं इन्द्रियाणि दृढी करोति। (घ) अजीर्णे भुञानस्य कः दोषः भवति? उत्तरम् […]
Chapter 5 सौवर्णशकटिका
Chapter 5 सौवर्णशकटिका Textbook Questions and Answers प्रश्न: 1. संस्कृतेन उत्तरं दीयताम् – (क) ‘मृच्छकटिकम्’ इति नाटकस्य रचयिता कः? उत्तरम : ‘मच्छकटिकम’ इति नाटकस्य रचयिता शद्रकः अस्ति। (ख) दारकः (रोहसेनः) रदनिकां किमयाचत? उत्तरम् : दारकः (रोहसेनः) रदनिकां सौवर्णशकटिकां अयाचत। (ग) वसन्तसेना दारकस्य विषये किं पृच्छति? उत्तरम् : वसन्तसेना दारकस्य विषये अपृच्छत् यत् एषः किं निमित्तम् […]
Chapter 4 मानो हि महतां धनम्
Chapter 4 मानो हि महतां धनम् Textbook Questions and Answers प्रश्न: 1. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तरं संस्कृतेन देयम् (क) ‘मानो हि महतां धनम्’ इत्ययं पाठः कस्मात् ग्रन्थात् संकलितः ? उत्तरम् : ‘मानो हि महतां धनम्’ इत्ययं पाठः महाभारत ग्रन्थात् संकलितः। (ख) विदुरा कुत्र विश्रुता आसी? उत्तरम् : विदुरा राजसंसत्सु विश्रुता आसीत्। (ग) विदुरायाः पुत्रः केन पराजितः […]
Chapter 3 परोपकाराय सतां विभूतयः
Chapter 3 परोपकाराय सतां विभूतयः Textbook Questions and Answers प्रश्न: 1. संस्कृतभाषया उत्तरत – (क) जातकमालायाः लेखकः कः? उत्तरम् : जातकमालायाः लेखकः आर्यशूरः वर्तते। (ख) कथायां वर्णिते जन्मनि बोधिसत्त्वः कः बभूव? उत्तरम् : कथायां वर्णिते जन्मनि बोधिसत्त्वः मत्स्याधिपतिः बभूव। (ग) महासत्त्वः मीनानाम् कैः परमनुग्रहम् अकरोत्? उत्तरम् : महासत्त्वः मीनानाम् स्वकीय सत्य तपोबलेन परमनुग्रहम् अकरोत्। (घ) […]
Chapter 2 ऋतुचित्रणम्
Chapter 2 ऋतुचित्रणम् Textbook Questions and Answers प्रश्न: 1. संस्कृतेन उत्तरं दीयताम् – (क) अयं पाठः कस्मात् ग्रन्थात् संकलितः? उत्तरम् : अयं पाठः महर्षिः वाल्मीके: रामायणात् संकलितः। (ख) वसन्ते समन्ततः गिरिशिखराणि कीदृशानि भवन्ति? उत्तरम् : वसन्ते समन्ततः गिरिशिखराणि पुष्पभारसमृद्धानि भवन्ति। (ग) मारुतः कीदृशैः कुसुमैः क्रीडन्निव अवलोक्यते? उत्तरम् : मारुतः पतितैः पतमानैश्च पादपस्थैश्च कुसुमैः क्रीडन्निव अवलोक्यते। […]
Chapter 1 वेदामृतम्
Chapter 1 वेदामृतम् Textbook Questions and Answers प्रश्न: 1. संस्कृतभाषया उत्तरत। (क) सङ्गच्छध्वम्’ इति मन्त्रः कस्मात् वेदात् संकलितः? उत्तरम् : ‘सङ्गच्छध्वम्’ इति मन्त्रः ऋग्वेदात् संकलितः। (ख) अस्माकम् आकूतिः कीदृशी स्यात्? उत्तरम् : अस्माकम् आकूतिः समानी स्यात्। (ग) अत्र मन्त्रे ‘यजमानाय’ इति शब्दस्य स्थाने कः शब्दः प्रयुक्तः? उत्तरम् : अत्र मन्त्रे ‘यजमानाय’ इति शब्दस्य स्थाने ऋतायते […]
पाठ 3 – आवारा मसीहा
पाठ 3 – आवारा मसीहा प्रश्न अभ्यास: 1. “उस समय वह सोच भी नहीं सकता था कि, मनुष्य को दुःख पहुँचाने के अलावा भी साहित्य का कोई उद्देश्य हो सकता है। “लेखक ने ऐसा क्यों कहा? आप के विचार से साहित्य के कौन कौन से उद्देश्य हो सकते हैं? उत्तर: शरतचंद्र को बाल अवस्था में साहित्य […]