Chapter 8 Binomial Theorem (द्विपद प्रमेय).

प्रश्नावली 8.1

प्रश्न 1 से 5 तक प्रत्येक व्यंजक को प्रसार ज्ञात कीजिए:
प्रश्न 1.
(1 – 2x)5

UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.1 1

UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.1 2

प्रश्न 3.
(2x – 3)6
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.1 3

UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.1 4
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.1 5
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.1 5.1

प्रश्न : द्विपद प्रमेय का प्रयोग करके निम्नलिखित का मान ज्ञात कीजिए (प्रश्न 6 से 9 तक)

प्रश्न 6.
(96)3
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.1 6

प्रश्न 7.
(102)5
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.1 7

प्रश्न 8.
(101)4
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.1 8

प्रश्न 9.
(99)5
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.1 9

प्रश्न 10.
द्विपद प्रमेय का प्रयोग करते हुए बताइए कौन-सी संख्या बड़ी है-
(1.1)10000 या 1000
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.1 10

प्रश्न 11.
(a + b)4 – (a – b)4 का विस्तार कीजिए। इसका प्रयोग करके (√3 + √2)4 – (√3 – √2)4 का मान ज्ञात कीजिए।
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.1 11

प्रश्न 12.
(x + 1)6 + (x – 1)6 का मान ज्ञात कीजिए। इसका प्रयोग करके या अन्यथा (√2 + 1)6 + (√2 – 1)6 का मान ज्ञात कीजिए।
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.1 12

प्रश्न 13.
दिखाइए कि 9n+1 – 8n – 9, 64 से विभाज्य है जहाँ n एक धन पूर्णाक है।
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.1 13

UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.1 14

प्रश्नावली 8.2

प्रश्न 1 और 2 में गुणांक ज्ञात कीजिए:

प्रश्न 1.
(x + 3)8 में x5 का।
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.2 1

प्रश्न 2.
(a – 2b)12 में a5b7 का।
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.2 2
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.2 2.1

प्रश्न 3 व 4 के प्रसार में व्यापक पद लिखिए।

प्रश्न 3.
(x2 – y)6.
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.2 3

प्रश्न 4.
(x2 + yx)12, x ≠ 0.
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.2 4

प्रश्न 5.
(x – 2y)12 के प्रसार में चौथा पद ज्ञात कीजिए।
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.2 5

UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.2 6
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.2 7
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.2 7.1
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.2 8
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.2 8.1

प्रश्न 9.
(1 + a)m+n के प्रसार में सिद्ध कीजिए कि am तथा an के गुणांक बराबर हैं। UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.2 9

प्रश्न 10.
(x + 1)n के प्रसार में (r – 1) वाँ, r वाँ और (r + 1) वें पदों के गुणांक में 1 : 3 : 5 का अनुपात हो तो n तथा r का मान ज्ञात करो।
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.2 10
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.2 10.1

प्रश्न 11.
सिद्ध कीजिए कि (1 + x)2n के प्रसार में xn का गुणांक, (1 + x)2n-1 के प्रसार में xn के गुणांक का दुगुना होता है।
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.2 11

प्रश्न 12.
m का धनात्मक मान ज्ञात वीजिए जिसके लिए (1 + x)mके प्रसार में x2 का गुणांक 6 हो।
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.2 12

अभ्यास 8 पर विविध प्रश्नावली

प्रश्न 1.
यदि (a + b)n के प्रसार में प्रथम तीन पद क्रमशः 729, 7290 तथा 30375 हों तो a, b तथा n ज्ञात कीजिए।
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 1
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 1.1

प्रश्न 2.
यदि (3 + ax)9 के प्रसार में x2 और x3 के गुणांक समान हों, तो a का मान ज्ञात कीजिए।
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 2

प्रश्न 3.
द्विपद प्रमेय का प्रयोग करते हुए गुणनफल (1 + 2x)6 (1 – x)7 में x5 का गुणांक ज्ञात कीजिए।
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 3
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 3.1

प्रश्न 4.
यदि a और b भिन्न-भिन्न पूर्णाक हों, तो सिद्ध कीजिए कि an – bn का एक गुणनखंड (a – b) है, जबकि n एक धन पूर्णाक है।
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 4

प्रश्न 5.
(√3 + √2)6 – (√3 – √2)6 का मान ज्ञात कीजिए।
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 5

UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 6

प्रश्न 7.
(0.99)5 प्रसार के पहले 3 पदों का प्रयोग करते हुए इसका निकटतम मान ज्ञात कीजिए।
हल:
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 7

UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 8.1
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 9
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 9.1

प्रश्न 10.
(3x2 – 2ax + 3a2)3 का द्विपद प्रमेय से प्रसार ज्ञात कीजिए।
UP Board Solutions for Class 11 Maths Chapter 8 Binomial Theorem 10

0:00
0:00

tipobet-tipobet-tipobet-tipobet-marsbahis-marsbahis-marsbahis-marsbahis-jojobet-jojobet-casibom-casibom-casibom-casibom-bets10-bets10-bets10-bets10-bets10-mobilbahis-mobilbahis-bet365-bet365-bet365-bet365-betturkey-betturkey-betturkey-betturkey-betturkey-onwin-onwin-holiganbet-holiganbet-holiganbet-holiganbet-holiganbet-meritking-meritking-bahsegel-bahsegel-bahsegel-bahsegel-bettilt-bettilt-bettilt-bettilt-bettilt-mostbet-mostbet-mostbet-mostbet-misty-misty-misty-misty-misty-betenerji-betenerji-betenerji-sahabet-sahabet-sahabet-sahabet-sahabet-betmatik-betmatik-betmatik-betmatik-betmatik-mariobet-mariobet-mariobet-mariobet-mariobet-madridbet-madridbet-madridbet-madridbet-madridbet-pusulabet-pusulabet-pusulabet-pusulabet-pusulabet-betcio-betcio-betano-betano-betano-celtabet-celtabet-celtabet-celtabet-hitbet-hitbet-hitbet-hitbet-hitbet-pincocasino-pincocasino-pincocasino-meritbet-meritbet-meritbet-almanbahis-almanbahis-almanbahis-almanbahis-almanbahis-mersobahis-mersobahis-mersobahis-mersobahis-baywin-baywin-baywin-baywin-piabellacasino-piabellacasino-piabellacasino-limanbet-limanbet-limanbet-limanbet-limanbet-artemisbet-artemisbet-artemisbet-artemisbet-1xbet-1xbet-1xbet-1xbet-misli-misli-misli-misli-oleybet-oleybet-oleybet-oleybet-superbahis-superbahis-superbahis-nesine-nesine-nesine-youwin-youwin-youwin-youwin-betboo-betboo-betboo-bilyoner-bilyoner-sbahis-sbahis-maximumbet-betwin-betwin-royalbet-asyabahis-asyabahis-asyabahis-asyabahis-asyabahis-stake-stake-stake-dumanbet-dumanbet-dumanbet-7slots-7slots-7slots-pokerklas-pokerklas-klasbahis-klasbahis-klasbahis-imajbet-imajbet-imajbet-perabet-portbet-portbet-portbet-betgit-tipobet-tipobet-tipobet-marsbahis-jojobet-casibom-bets10-bets10-bets10-bets10-mobilbahis-mobilbahis-mobilbahis-bet365-bet365-betturkey-betturkey-betturkey-betturkey-onwin-holiganbet-holiganbet-meritking-meritking-meritking-bettilt-mostbet-mostbet-misty-misty-misty-betenerji-betenerji-betenerji-betenerji-betenerji-sahabet-betmatik-betmatik-mariobet-madridbet-madridbet-madridbet-pusulabet-pusulabet-pusulabet-pusulabet-betcio-betcio-betcio-betano-betano-celtabet-celtabet-celtabet-klasbahis-maximumbet-klasbahis-klasbahis-hitbet-1xbet-misli-imajbet-maximumbet-pincocasino-misli-betwin-imajbet-pincocasino-imajbet-pincocasino-perabet-pincocasino-perabet-misli-meritbet-oleybet-perabet-royalbet-royalbet-oleybet-asyabahis-almanbahis-asyabahis-portbet-portbet-portbet-asyabahis-superbahis-superbahis-portbet-mersobahis-superbahis-stake-mersobahis-betgit-nesine-baywin-baywin-nesine-betgit-youwin-dumanbet-piabellacasino-youwin-dumanbet-youwin-piabellacasino-betboo-dumanbet-7slots-7slots-bilyoner-bilyoner-7slots-safirbet-safirbet-safirbet-bilyoner-artemisbet-sbahis-sbahis-pokerklas-sbahis-pokerklas-royalbet-royalbet-royalbet-royalbet-royalbet-royalbet-royalbet-palacebet-palacebet-pashagaming-pashagaming-pashagaming-pashagaming-pashagaming-betasus-betasus-betasus-betasus-grandpashabet-grandpashabet-grandpashabet-cratosroyalbet-cratosroyalbet-cratosroyalbet-cratosroyalbet-betwoon-betwoon-betwoon-betwoon-betwoon-betwoon-spinco-spinco-spinco-radissonbet-radissonbet-radissonbet-radissonbet-betwild-betwild-betwild-betwild-betwild-süperbet-süperbet-casinofast-casinofast-casinofast-casinofast-casinofast-maxwin-maxwin-maxwin-maxwin-maxwin-damabet-damabet-damabet-damabet-damabet-damabet-damabet-dedebet-dedebet-dedebet-ramadabet-ramadabet-exonbet-exonbet-exonbet-exonbet-exonbet-exonbet-ritzbet-slotday-slotday-slotday-slotday-slotday-slotday-slotday-leogrand-leogrand-leogrand-leogrand-palazzobet-palazzobet-palazzobet-palazzobet-sloto-sloto-sloto-sloto-sloto-bahibom-bahibom-bahibom-bahibom-bahibom-bahibom-betsin-betsin-betsin-betsin-betsin-betsin-romabet-betgar-betgar-roketbet-roketbet-roketbet-roketbet-venombet-bahsegel-misli-imajbet-mobilbahis-celtabet-misli-bettilt-celtabet-celtabet-oleybet-stake-misli-stake-bettilt-hitbet-dumanbet-tipobet-dumanbet-celtabet-celtabet-hitbet-bahsegel-oleybet-dumanbet-hitbet-oleybet-pincocasino-superbahis-bahsegel-dumanbet-mostbet-pincocasino-marsbahis-hitbet-stake-hitbet-7slots-stake-celtabet-superbahis-mostbet-hitbet-stake-mostbet-nesine-nesine-7slots-nesine-sahabet-klasbahis-marsbahis-misli-betkanyon-nesine-portbet-pusulabet-pusulabet-youwin-oleybet-youwin-portbet-betboo-misli-perabet-jojobet-betboo-betgit-1xbet-betgit-1xbet-betcio-casibom-casibom-betano-betkanyon-betgit-bilyoner-betano-bilyoner-betcio-betboo-betboo-betano-betgit-mariobet-youwin-bets10-bets10-betano-betboo-sbahis-hitbet-mariobet-pincocasino-bets10-jojobet-pincocasino-pincocasino-betboo-casibom-bilyoner-mobilbahis-pincocasino-madridbet-madridbet-betgit-meritbet-casibom-mobilbahis-casibom-madridbet-bet365-pusulabet-sbahis-portbet-sahabet-pusulabet-bet365-betenerji-betenerji-betano-sbahis-pusulabet-meritbet-artemisbet-madridbet-bilyoner-mariobet-nesine-perabet-betkanyon-superbahis-betturkey-perabet-misty-superbahis-betturkey-bets10-maximumbet-maximumbet-mariobet-betcio-betwin-mostbet-onwin-betwin-betwin-limanbet-imajbet-imajbet-betwin-onwin-1xbet-bahsegel-betwin-klasbahis-betwin-mobilbahis-betmatik-meritking-klasbahis-piabellacasino-mersobahis-betano-betwin-holiganbet-misli-imajbet-holiganbet-betano-royalbet-holiganbet-piabellacasino-royalbet-klasbahis-meritking-baywin-baywin-meritking-royalbet-meritbet-meritking-royalbet-asyabahis-royalbet-meritking-bettilt-baywin-asyabahis-meritbet-asyabahis-bet365-baywin-dumanbet-meritbet-almanbahis-mostbet-sahabet-betturkey-almanbahis-7slots-betturkey-almanbahis-7slots-almanbahis-safirbet-misty-artemisbet-7slots-almanbahis-betturkey-safirbet-sahabet-pokerklas-misty-mersobahis-artemisbet-bet365-misty-piabellacasino-artemisbet-safirbet-pokerklas-holiganbet-piabellacasino-klasbahis-safirbet-onwin-mersobahis-piabellacasino-betturkey-betenerji-pokerklas-artemisbet-onwin-pokerklas-betenerji-baywin-pokerklas-pokerklas-holiganbet-piabellacasino-betenerji-mersobahis-safirbet-limanbet-limanbet-pokerklas-stake-venombet-venombet-venombet-venombet-venombet-roketbet-roketbet-roketbet-roketbet-roketbet-betgar-betgar-betgar-romabet-romabet-betsin-betsin-betsin-betsin-bahibom-bahibom-bahibom-bahibom-bahibom-bahibom-sloto-sloto-sloto-sloto-sloto-palazzobet-palazzobet-palazzobet-palazzobet-leogrand-leogrand-leogrand-leogrand-slotday-slotday-ritzbet-ritzbet-ritzbet-ritzbet-exonbet-exonbet-exonbet-exonbet-exonbet-ramadabet-ramadabet-ramadabet-ramadabet-dedebet-dedebet-dedebet-dedebet-dedebet-damabet-damabet-damabet-damabet-maxwin-maxwin-maxwin-maxwin-maxwin-casinofast-casinofast-süperbet-süperbet-süperbet-süperbet-süperbet-süperbet-süperbet-betwild-betwild-radissonbet-radissonbet-radissonbet-radissonbet-radissonbet-radissonbet-spinco-spinco-spinco-spinco-spinco-spinco-spinco-spinco-betwoon-betwoon-betwoon-betwoon-cratosroyalbet-cratosroyalbet-cratosroyalbet-cratosroyalbet-cratosroyalbet-cratosroyalbet-grandpashabet-grandpashabet-grandpashabet-grandpashabet-betasus-betasus-betasus-pashagaming-pashagaming-royalbet-royalbet-royalbet-royalbet-royalbet-palacebet-palacebet-palacebet-palacebet-palacebet-pashagaming-betasus-cratosroyalbet-exonbet-betgar-meritbet-bet365-betmatik-youwin-betkanyon-marsbahis-jojobet-casibom-mobilbahis-meritking-mostbet-betenerji-betenerji-betano-betano-pincocasino-meritbet-mersobahis-baywin-piabellacasino-artemisbet-1xbet-misli-oleybet-nesine-nesine-betboo-betboo-bilyoner-bilyoner-bilyoner-sbahis-sbahis-sbahis-maximumbet-maximumbet-betwin-betwin-betwin-royalbet-royalbet-royalbet-royalbet-stake-dumanbet-7slots-7slots-safirbet-safirbet-safirbet-safirbet-pokerklas-pokerklas-pokerklas-casibom-casibom-tipobet-jojobet-jojobet-mobilbahis-mobilbahis-bet365-onwin-onwin-onwin-meritking-meritking-bahsegel-betcio-betcio-betcio-celtabet-pincocasino-meritbet-piabellacasino-superbahis-superbahis-youwin-maximumbet-maximumbet-stake-dumanbet-safirbet-klasbahis-klasbahis-imajbet-imajbet-perabet-perabet-perabet-perabet-betkanyon-betkanyon-betkanyon-betkanyon-betkanyon-portbet-portbet-betgit-betgit-betgit-betgit-tipobet-tipobet-marsbahis-marsbahis-marsbahis-marsbahis-jojobet-jojobet-jojobet-jojobet-casibom-casibom-bets10-mobilbahis-mobilbahis-bet365-bet365-bet365-betturkey-onwin-onwin-onwin-onwin-holiganbet-holiganbet-holiganbet-meritking-meritking-bahsegel-bahsegel-bahsegel-bahsegel-bahsegel-bettilt-bettilt-bettilt-bettilt-mostbet-mostbet-mostbet-misty-misty-sahabet-sahabet-sahabet-sahabet-betmatik-betmatik-betmatik-mariobet-mariobet-mariobet-mariobet-madridbet-madridbet-pusulabet-betcio-betcio-betano-betano-betano-celtabet-celtabet-maximumbet-1xbet-hitbet-1xbet-klasbahis-hitbet-1xbet-hitbet-hitbet-1xbet-klasbahis-maximumbet-maximumbet-pincocasino-betwin-imajbet-misli-imajbet-betwin-misli-betwin-meritbet-betwin-meritbet-royalbet-perabet-perabet-royalbet-meritbet-meritbet-oleybet-betkanyon-royalbet-betkanyon-almanbahis-betkanyon-almanbahis-betkanyon-oleybet-betkanyon-almanbahis-almanbahis-oleybet-asyabahis-asyabahis-portbet-superbahis-mersobahis-mersobahis-superbahis-mersobahis-betgit-baywin-stake-betgit-nesine-betgit-stake-nesine-nesine-stake-baywin-stake-baywin-piabellacasino-youwin-youwin-dumanbet-piabellacasino-piabellacasino-betboo-betboo-dumanbet-limanbet-limanbet-limanbet-betboo-betboo-limanbet-7slots-bilyoner-7slots-limanbet-artemisbet-bilyoner-safirbet-artemisbet-safirbet-artemisbet-pokerklas-artemisbet-pokerklas-sbahis-pokerklas-sbahis-stake-tipobet-betmatik-bettilt-stake-tipobet-bettilt-stake-bettilt-celtabet-oleybet-tipobet-mostbet-marsbahis-bahsegel-bettilt-oleybet-asyabahis-bettilt-celtabet-asyabahis-tipobet-hitbet-pincocasino-dumanbet-oleybet-stake-bettilt-oleybet-bahsegel-misli-marsbahis-tipobet-celtabet-misli-tipobet-bahsegel-asyabahis-marsbahis-tipobet-misty-superbahis-7slots-jojobet-7slots-hitbet-mostbet-nesine-superbahis-celtabet-marsbahis-jojobet-mostbet-safirbet-youwin-madridbet-betenerji-superbahis-perabet-madridbet-madridbet-portbet-sahabet-oleybet-perabet-madridbet-marsbahis-madridbet-misli-nesine-betkanyon-marsbahis-betmatik-portbet-betgit-jojobet-portbet-pusulabet-pusulabet-pusulabet-youwin-portbet-jojobet-betkanyon-betmatik-superbahis-betcio-1xbet-betkanyon-betboo-sahabet-perabet-portbet-jojobet-betmatik-betcio-jojobet-portbet-betcio-betmatik-sahabet-betmatik-betboo-superbahis-casibom-betgit-mariobet-1xbet-mariobet-youwin-betgit-youwin-betenerji-youwin-1xbet-youwin-perabet-casibom-betkanyon-betenerji-tipobet-betgit-casibom-imajbet-bilyoner-bets10-marsbahis-nesine-betgit-mariobet-bets10-jojobet-hitbet-jojobet-betboo-sbahis-madridbet-betboo-sbahis-mobilbahis-mariobet-mobilbahis-sbahis-sbahis-marsbahis-artemisbet-maximumbet-bilyoner-casibom-artemisbet-imajbet-maximumbet-casibom-pusulabet-portbet-pincocasino-bet365-sbahis-bilyoner-bet365-bilyoner-betkanyon-misty-artemisbet-meritbet-bilyoner-betkanyon-limanbet-imajbet-mariobet-nesine-sbahis-perabet-bet365-limanbet-misty-artemisbet-mostbet-misty-betturkey-nesine-maximumbet-tipobet-pusulabet-betcio-sbahis-betturkey-maximumbet-maximumbet-maximumbet-meritbet-bets10-betcio-superbahis-perabet-meritbet-bets10-maximumbet-onwin-bets10-betcio-limanbet-betturkey-almanbahis-onwin-oleybet-imajbet-perabet-almanbahis-bettilt-betano-bets10-betcio-betano-onwin-bahsegel-imajbet-mariobet-almanbahis-maximumbet-misli-betwin-klasbahis-almanbahis-bahsegel-holiganbet-imajbet-meritking-piabellacasino-betwin-almanbahis-mobilbahis-limanbet-klasbahis-holiganbet-1xbet-bahsegel-betmatik-1xbet-betwin-mobilbahis-royalbet-betano-pincocasino-royalbet-mersobahis-royalbet-mersobahis-klasbahis-mobilbahis-royalbet-meritking-mobilbahis-royalbet-klasbahis-bilyoner-mersobahis-mersobahis-meritking-betmatik-1xbet-klasbahis-meritking-pincocasino-baywin-meritbet-bet365-meritking-baywin-asyabahis-asyabahis-bet365-asyabahis-piabellacasino-asyabahis-7slots-dumanbet-7slots-mostbet-piabellacasino-mersobahis-dumanbet-mersobahis-holiganbet-misty-piabellacasino-betturkey-7slots-pokerklas-1xbet-dumanbet-misty-limanbet-onwin-safirbet-safirbet-pokerklas-betenerji-safirbet-baywin-sahabet-onwin-baywin-betenerji-limanbet-safirbet-artemisbet-limanbet-pokerklas-holiganbet-sahabet-onwin-dumanbet-baywin-holiganbet-sahabet-