Chapter 2 The Tsunami

आपके पढ़ने से पूर्व :

पाठ्यपुस्तक के पृष्ठ 24 पर दिए गए अण्डमान व निकोबार द्वीप-समूह के मानचित्र को देखें। अब नीचे दिए गए वाक्यों को पढ़िए। अशुद्ध वाक्यों की त्रुटियाँ दूर करने के पश्चात् शुद्ध हुए वाक्यों को पुनः लिखिए।

  1. कच्चल एक द्वीप है।
  2. यह अण्डमान द्वीप-समूह का एक भाग है।
  3. नानकौरी निकोबार द्वीप-समूह का एक द्वीप है।
  4. कच्चल एवं नानकौरी के बीच की दूरी एक सौ मील से अधिक ही है।

RBSE Solutions for Class 8 English Honeydew Chapter 2 The Tsunami

(संकेत : मानचित्र का पैमाना दिया गया है।)

  1. अण्डमान व निकोबार द्वीप-समूह भारत के पश्चिम में स्थित हैं।
  2. निकोबार द्वीप-समूह अण्डमान द्वीप-समूह के उत्तर में स्थित हैं।

उपर्युक्त वाक्यों की त्रुटियाँ दूर करने के बाद के शुद्ध वाक्य :

  1. कच्चल एक द्वीप है।
  2. यह निकोबार द्वीपसमूहों का एक भाग है।
  3. नानकौरी निकोबार द्वीपसमूह का एक द्वीप है।
  4. नहीं, कच्चल एवं नानकौरी के बीच की दूरी एक सौ मील से कम है।

(संकेत : पाठ्यपुस्तक में दिये गए मानचित्र के पैमाने के अनुसार)

  1. अंडमान व निकोबार द्वीपसमूह भारत के दक्षिण-पूर्व में स्थित हैं।
  2. निकोबार द्वीपसमूह अंडमान द्वीपसमूह के दक्षिण में स्थित हैं। सुनामी समुद्र के नीचे भूकम्पों के कारण उत्पन्न होने वाली एक बहुत विशाल व शक्तिशाली लहर को कहते हैं। 26 दिसम्बर, 2004 को एक सुनामी थाइलैंड व भारत के कुछ हिस्सों जैसे अंडमान एवं निकोबार द्वीपसमूह व तमिलनाडु के समुद्रतटीय क्षेत्रों से टकरायी। यहाँ साहस व उत्तरजीविता की कुछ कहानियाँ दी जा रही हैं। क्या जानवरों को आभास हुआ था कि सुनामी आ रही थी? कुछ कहानियों से ज्ञात होता है कि उन्हें ऐसा आभास हुआ था।

कठिन शब्दार्थ एवं हिन्दी अनुवाद

I. These stories……………in a daze. (Pages 25-26)

कठिन शब्दार्थ-archipelago (आर्किपेलॅगो) = द्वीप-समूह, cooperative (कोऑपरेटिव) = सहकारी, society (सोसाइटि) = संस्था, woke up (वोक अप) = जगा दिया, earthquake (अर्थक्वेक) = भूकम्प, took off (टुक ऑफ) = उतारा, put down (पुट डाउन) = नीचे रखना, fall (फॉल) = गिरना, break (ब्रेक) = टूटना, rushed (रश्ट) = दौड़ा, tremors (ट्रेमॅर्ज) = कंपन, sea (सी) = समुद्र, rising (राइजिंग) = ऊँचे उठते, chaos (केऑस) = अव्यवस्था, confusion (कॅनफ्यूशन) = उलझन, caught hold of (कोट होल्ड ऑफ) = पकड़ा,

RBSE Solutions for Class 8 English Honeydew Chapter 2 The Tsunami

opposite (ऑपॅजिट) = विपरीत, direction (डाइरेक्शन) = दिशा swept away (स्वेप्ट अवे) = बहा ले जाई गई, serving (सॅविंग) = कार्यरत, heard (हॅर्ड) = सुना, cries (क्राइज) = चिल्लाने की आवाज, jumped into (जम्प्ट इनटु) = के अन्दर कूदा, spent (स्पेन्ट) = व्यतीत किया, floating (फ्लोटिंग) = तैरते हुए, holding on (होल्डिंग ऑन) = पकड़े हुए, relief (रिलीफ) = सहायता, overhead (ओवरहेड) = सिर के ऊपर, wave (वेव) = लहर, seashore (सीशोर) = समुद्री किनारा, in a daze (इन अ डेज) = भौचक्की होकर।

हिन्दी अनुवाद –

ये सभी कहानियाँ अण्डमान व निकोबार द्वीपसमूह से हैं। इग्नेशियस कच्चल में एक सहकारी संस्था का प्रबन्धक था। उसकी पत्नी ने उसे सुबह 6 बजे ही उठा दिया क्योंकि उसने भूकम्प को महसूस किया था। इग्नेशियस ने सावधानीपूर्वक टेलिविजन को मेज से उतारा और इसे नीचे जमीन पर रख दिया ताकि यह गिरे व टूटे नहीं।

फिर परिवार घर के बाहर दौड़ा। रुक गया उन्होंने समद्र की लहरों को ऊँचे उठते देखा। अव्यवस्था व उलझन में उसके दो बच्चों ने अपनी माँ के पिता (नाना) व माँ के भाई (मामा) का हाथ थाम लिया और विपरीत दिशा में दौड़े। उसने उनको फिर कभी नहीं देखा। उसकी पत्नी भी बहा दी गई थी।

केवल तीन अन्य बच्चे, जो उसके साथ आये, बचे थे। संजीव एक पुलिसमैन था जो निकोबार द्वीपसमूहों के कच्चल द्वीप में कार्यरत था। उसने किसी तरह स्वयं को, अपनी पत्नी व छोटी-सी बेटी को लहरों से बचा लिया। किन्तु फिर उसने गेस्ट हाउस रसोइये जॉन की पत्नी की सहायता के लिए पुकार सुनी।

उसे बचाने के लिए संजीव ने पानी में छलांग लगा दी किन्तु वे दोनों बहाकर ले जाये गये। 13 वर्ष की आयु की मेघना अपने माता-पिता और 77 अन्य लोगों के साथ बहा ले जाई गई। उसने लकड़ी के एक दरवाजे को पकड़े रखकर दो दिन समुद्र में तैरते हुए गुजारे। 11 बार उसने सहायता करने वाले हेलीकॉप्टरों को या। अपने सिर पर उड़ते देखा किन्तु वे उसे नहीं देख सके। एक लहर द्वारा उसे किनारे पर लाया गया और समुद्री किनारे पर भौचक्की होकर चलते हुए उसे पाया गया।

Almas Javed…………………… still traumatised. (Pages 26-27)

कठिन शब्दार्थ-celebrate (सेलिब्रेट) = मनाना, recede (रिसीड) = पीछे हटना, great force (ग्रेट फोर्स) = बहुत तेजी से, giant (जाइअन्ट) = विशाल, stood clinging (स्टुड क्लिंगिंग) = चिपके खड़े रहना, uprooted (अपरूटिड) = उखाड़ दिया, washed away (वोश्ट अवे) = बहा ले गई, log (लॉग) = लट्ठा, climbed on (क्लाइम्ड ऑन) = पर चढ़ गई, fainted (फेन्टिड) = बेहोश हो गई, traumatised (ट्रोमॅटाइज्ड) = सदमे में।

RBSE Solutions for Class 8 English Honeydew Chapter 2 The Tsunami

हिन्दी अनुवाद –

अलमस जावेद 10 वर्ष की थी। वह पोर्ट ब्लेअर के कार्मेल कॉनवेन्ट की विद्यार्थी थी जहाँ उसके पिता का पेट्रोल पम्प था। उसकी माँ राहिला का घर नानकौरी द्वीप में था। परिवार वहाँ क्रिसमस मनाने गया था। जब सवेरे जल्दी ही कम्पन हुआ, तो परिवार सो रहा था। अलमस के पिता ने पानी को पीछे हटते देखा। वह समझ गया कि पानी अत्यधिक तेजी के साथ वापिस आयेगा। उसने सभी को जगा दिया और प्रयास किया कि उनको सुरक्षित स्थान पर दौड़ाकर ले जाने का प्रयास किया। जैसे ही वे भागे, उसके दादा का सिर किसी चीज से टकरा गया और वह नीचे गिर पड़े।

उसके पिता उनकी (दादा की) सहायता के लिए दौड़े। तब ही पहली विशाल लहर आई जो उन दोनों को बहा ले गई। अलमस की माँ व चाचियाँ नारियल के एक वृक्ष के पत्तों से चिपकी खड़ी रहीं और उसे बुला रही थीं। एक लहर ने उस वृक्ष को ही उखाड़ दिया और वे भी बहाकर ले जाई गईं। अलमस ने एक लम्बे लकड़ी के लट्ठे को तैरते देखा। वह इस पर चढ़ गई। फिर वह बेहोश हो गई। जब वह जागी, तो वह कामोर्ता के एक हॉस्पिटल में थी। वहाँ से उसे पोर्ट ब्लेअर लाया गया। वह छोटी लड़की उस घटना के विषय में किसी से बात नहीं करना चाहती। वह अभी भी सदमे में है।

II. Tilly Smith…………was happening. (Page 27)

कठिन शब्दार्थ – struck (स्टक) = दस्तक दी, beach (बीच) = समद्री किनारा, resort (रिजोट) = अवकाशकालीन आनन्द-स्थली, deadly (डेडलि) = घातक, triggered (ट्रिगॅर्ड) = प्रवर्तित/प्रेरित कर दिया, massive (मैसिव) = भारी-भरकम, swelling (स्वेलिंग) = उभरना।

हिन्दी अनुवाद –

टिली स्मिथ (एक ब्रिटिश विद्यालयी छात्रा) बहुत से जीवन बचाने में समर्थ रही जब सुनामी ने थाइलैंड के फुकेट समुद्री किनारे पर दस्तक दी थी। यद्यपि उसने बहुत से पुरस्कार प्राप्त किये हैं फिर भी उसके माता-पिता ने अपनी पत्री का टेलिविजन पर साक्षात्कार लेने की और हीरोइन बनाने की आ सोचते हैं कि उन्होंने ऐसा निर्णय क्यों लिया? यहाँ अब थाइलैंड से एक कहानी दी जा रही है।

दक्षिण – पूर्व इंग्लैण्ड का स्मिथ परिवार दक्षिणी थाइलैंड में एक समुद्री किनारे के अवकाशकालीन आनन्द-स्थली (बीच रिजॉर्ट) पर क्रिसमस मना रहे थे। टिली स्मिथ 10 वर्षीय विद्यालयी छात्रा थी; उसकी बहन 7 वर्ष की थी। उनके माता-पिता पैनि व कॉलिन स्मिथ थे। यह 26 दिसम्बर, 2004 का दिन था। घातक सुनामी लहरें पहले से ही अपने रास्ते पर थीं। उस दिन उत्तरी सुमात्रा में जल्दी सवेरे एक भारी-भरकम भूकम्प ने उनको प्रेरित कर दिया था (अर्थात् तेजी से आगे बढ़ा दिया था)। “पानी उभर रहा था और अन्दर आ रहा था”, पैनि स्मिथ ने याद किया, “किनारा छोटा और छोटा होता जा रहा था। मैं नहीं जानती कि क्या घटित हो रहा था।”

But Tilly Smith ……………….. terrifying tale. (Page 28)

कठिनं शब्दार्थ – sensed (सेन्स्ड) = भाँप लिया, foam (फोम) = झाग बनाना, bubble (बब्ल) = बुलबुलाना, form (फोर्म) = बनाना, whirlpool (वर्लपूल) = जलावर्त, volcanoes (वॉलकेनोज) = ज्वालामुखी, landslides (लैंडस्लाइड्ज) = भूस्खलन, scream (स्क्रीम) = चीखना, get off (गेट ऑफ) = दूर चले जाना,

hysterical (हिस्टेरिकल) = अत्यन्त उत्तेजित हो जाना, frightened (फ्राइटेन्ड) = डरी हुई, a number of (अ नम्बर ऑव) = बहुत से, tourists (टुअरिस्ट्स ) = पर्यटकों, entire (इनटाइअर) = सम्पूर्ण, took refuge (टुक रिफ्यूज) = शरण ली, withstood (विथस्टुड) = सह ली, surge (सॅर्ज) = प्रवाह, alive (अलाइव) = जीवित, forewarned (फोर्वोन्ड) = अग्रिम चेतावनी दी गई, terrifying (टेरिफाइंग) = भयानक, tale (टेल) = कथा।

RBSE Solutions for Class 8 English Honeydew Chapter 2 The Tsunami

हिन्दी अनुवाद –

लेकिन टिली स्मिथ ने भाँप लिया था कि कुछ गड़बड़ है। उसका ध्यान बारंबार उस भूगोलीय पाठ पर जा रहा था जो उसने अपने परिवार के साथ थाइलैंड के लिए उड़ान भरने के केवल दो सप्ताह पूर्व ही इंग्लैण्ड में पढ़ा था। टिली ने समुद्र को धीरे-धीरे ऊँचे उठते देखा और झाग बनाना, बुलबुलाना व जलावर्त बनाना आरम्भ करते देखा। उसने याद किया कि उसने यह (दृश्य) अपनी कक्षा में सुनामी के वीडियो में देखा था जो 1946 में हवाइअन द्वीपों में आई थी। उसके भूगोल के अध्यापक ने उसकी कक्षा को यह वीडियो दिखाया था और उनको यह बताया था कि सुनामी भूकम्पों, ज्वालामुखियों व भूस्खलनों द्वारा भी उत्पन्न की जा सकती हैं।

अपने परिवार को किनारे से दर भाग जाने को कहा।”उसने समद्र के अंदर भकम्प आने की बात कही। वह और अधिक व और अधिक उत्तेजित होती चली गई,” उसकी माँ पैनि ने बताया।”मैं नहीं जानती थी कि सुनामी क्या होती थी। किन्तु अपनी पुत्री को इतना डरी हुई देखकर मैं समझ गई कि कुछ गम्भीर घटना घट रही है।” टिली के माता-पिता उसे व उसकी बहन को किनारे से दूर, होटल में स्विमिंग पूल पर ले गए।

उनके साथ बहत से अन्य पर्यटकों ने भी किनारा छोड़ दिया। तब ऐसा था जैसे सम्पूर्ण समुद्र उनके पीछे-पीछे आ गया था। मैं चिल्ला रही थी, “भागो!” परिवार ने होटल की तीसरी मंजिल पर शरण ली। भवन ने सुनामी लहरों के तीन प्रवाह को झेला/सहा। यदि वे किनारे पर ठहर गये होते तो वे जीवित नहीं रहे होते। स्मिथ परिवार बाद में अन्य पर्यटकों से मिला जो अपना सम्पूर्ण परिवार खो चुके थे। टिली व उसके भूगोलीय पाठ का धन्यवाद, जिसने उनको अग्रिम चेतावनी दे दी। टिली वापिस इंग्लैण्ड में अपने स्कूल में गई और अपने सहपाठियों को अपनी भयानक कथा सुनाई।

III. Look carefully………………..going on. (Page 29)

कठिन शब्दार्थ – slammed (स्लैम्ड) = धडाम से/तेजी से, coast (कोस्ट) = किनारा/तट, wild (वाइल्ड) = जंगली, domestic (डोमेस्टिक) = घरेलू/पालतू, fled (फ्लेड) = निकल भागे, eyewitness (आइविटनॅस) = प्रत्यक्षदर्शी, accounts (अकाउंट्स) = विवरण, abandoned (अबॅनडन्ड) = त्याग दिया, breeding (ब्रीडिंग) = प्रजनन,

shelters (शेल्टर्ज) = शरणस्थल/बाड़े, enticed (एनटिस्ड) = प्रलोभित, shake (शेक) = काँपना, experts (एक्सपर्ट्स) = विशेषज्ञ, acute (अक्यूट) = प्रखर, vibration (वाइब्रेशन) = कम्पन, approaching (अप्रोचिंग) = आने वाली, disaster (डिजास्टॅर) = आपदा, humans (ह्यूमन्ज) = मानव, realise (रिअलाइज) = महसूस करना।

RBSE Solutions for Class 8 English Honeydew Chapter 2 The Tsunami

हिन्दी अनुवाद-लड़के व उसके कुत्ते की तस्वीर को ध्यान से देखें और उन चीजों को वर्णित करने का प्रयास करें जो आप देख रहे हैं, केवल शब्दों व शब्द-समुच्चयों का प्रयोग करते हुए। या तो अध्यापक या विद्यार्थियों में से एक, श्यामपट्ट पर शब्द व शब्द-समुच्चय लिखें। आप इस प्रकार आरम्भ कर सकते हैं शान्त, नीला समुद्र बर्बाद झोंपड़ियाँ इससे पहले कि विशालकाय लहरें भारत व श्रीलंका के तट पर धड़ाम से आती, जंगली व घरेलू पशु ऐसा जानते हुए प्रतीत हुए कि क्या घटित होने वाला था। वे सुरक्षा के लिए भाग खड़े हुए। प्रत्यक्षदर्शी विवरण के अनुसार हाथी चिंघाड़े व उच्च स्थानों के लिए दौड़ पड़े।

कुत्तों ने घर से बाहर जाने में रुचि नहीं दिखाई। फ्लेमिंगों ने निम्न भूमि वाले प्रजनन क्षेत्रों को छोड़ दिया और चिड़िया-घर के जानवर अपने बाड़े के अन्दर तेजी से चले गए और वापिस बाहर आने को प्रलोभित नहीं किये जा सके। 21 बहुत से लोग विश्वास करते हैं कि जानवरों में छठी इन्द्रिय होती है और जान जाते हैं कि पृथ्वी कब काँपने वाली है। कुछ विशेषज्ञ यह विश्वास करते हैं कि जानवरों की प्रखर श्रवण शक्ति उन्हें पृथ्वी के कंपन को सुनने व महसूस करने में सहायता करती है। वे आने वाली आपदा को, मानवों के महसूस करने कि क्या होने वाला है, से पूर्व ही भाँप लेते हैं।

We cannot be………………………saved his life. (Pages 29-30)

कठिन शब्दार्थ-perished (पेरिश्ट) = मर गए, unharmed (अनहार्मड) = बिना क्षति के, carcasses (काकॅसिज) = पशुओं के मृत शरीर, except (एक्सेप्ट) = के सिवाय, outing (आऊटिंग) = भ्रमण।

हिन्दी अनुवाद – हम निश्चित नहीं हो सकते कि जानवरों में छठी इन्द्रिय होती है या नहीं। किन्तु तथ्य यह है कि विशालकाय लहरों ने, जो हिन्द महासागर से गुजरी, 1,50,000 से भी अधिक लोगों को मार डाला; लेकिन बहुत से पशु मरे होने की सूचना नहीं मिली। भारत के कुडालोर तट के साथ-साथ जहाँ हजारों लोग मर गए वहाँ भैंसें, बकरियाँ और कुत्ते क्षतिरहित पाये गए।

श्रीलंका में याला राष्ट्रीय उद्यान जो कि अनेक प्रकार के जानवरों का घर है जिसमें हाथी, चीते और पक्षियों की 130 प्रजातियाँ शामिल हैं। उद्यान के अन्दर की पाटानंगला बीच से 60 पर्यटक बह गए किन्तु किसी जानवर का शव नहीं मिला केवल दो जल भैंसों को छोड़कर।

RBSE Solutions for Class 8 English Honeydew Chapter 2 The Tsunami

सुनामी के आने से लगभग एक घण्टा पूर्व याला राष्ट्रीय उद्यान में लोगों ने तीन हाथियों को पाटानंगला बीच से भागकर जाते देखा था। श्रीलंका के एक भद्रपुरुष, ने जो गाले के समीप तट पर रहता है, ने बताया कि उसके दो कुत्ते उस दिन बीच पर दौड़ने के लिए नहीं गए। “जबकि वे अक्सर सैर-सपाटे के लिए उत्तेजित रहते थे”, उसने कहा। लेकिन उस दिन उन कुत्तों ने जाने से इंकार कर दिया और शायद इसीलिए उसका जीवन बचा लिया। .

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

0:00
0:00

slot siteleri-sahabet-matadorbet-sweet bonanza-deneme bonusu veren siteler 2026-radissonbet-kaçak iddaa-aviator-trwin-deneme bonusu veren yeni siteler-superbahis-matadorbet-sahabet-matadorbet-superbet-deneme bonusu veren yeni siteler-slotday-xslot-kralbet-bahibom-anadoluslot-slotday-radissonbet-casibom-casinofast-cratosroyalbet-asyabahis-asyabahis-betboo-betboo-youwin-youwin-superbahis-oleybet-1xbet-betmatik-artemisbet-bets10-deneme bonusu veren siteler 2026-tarafbet-baywin-superbahis-mersobahis-slotella-yeni slot siteleri-ritzbet-slot siteleri-canlı bahis siteleri-hitbet-celtabet-pusulabet-betano-betano-betewin-1xbet-mariobet-betmatik-betmatik-betenerji-misty-misty-güvenilir casino siteleri-misli-bahis siteleri-dedebet-bahsegel-bahsegel-meritking-holiganbet-holiganbet-bets10-ramadabet-bets10-casibom-casibom-ngsbahis-jojobet-marbahis-marbahis-asyabahis-tarafbet-yeni slot siteleri-superbahis-superbahis-oleybet-oleybet-misli-1xbet-artemisbet-slot siteleri-limanbet-limanbet-piabellacasino-baywin-mersobahis-almanbahis-pincocasino-pincocasino-savoycasino-exonbet-anadoluslot-betano-betano-madridbet-mariobet-mariobet-goldenbahis-betmatik-betenerji-misty-misty-betmatik-mostbet-bettilt-maxwin-meritking-venombet-holiganbet-betturkey-matadorbet-goldenbahis-cratosroyalbet-grandpashabet-casibom-jojobet-jojobet-bahibom-venombet-sahabet-aviator-aviator-bahis siteleri-superbet-grandpashabet-casino siteleri-betkom-palacebet-dedebet-deneme bonusu-spinco-deneme bonusu veren siteler-kaçak bahis-deneme bonusu veren siteler 2026-deneme bonusu veren siteler 2026-betkom-deneme bonusu veren yeni siteler-deneme bonusu veren yeni siteler-casinofast-tipobet-casibom-maxwin-deneme bonusu-spinco-betwild-güvenilir bahis siteleri-sweet bonanza-sweet bonanza-misli-betsin-stake-sweet bonanza-asyabahis-ramadabet-betboo-xslot-superbahis-deneme bonusu veren siteler-oleybet-kaçak iddaa-misli-deneme bonusu veren yeni siteler-damabet-pusulabet-artemisbet-limanbet-piabellacasino-1xbet-betewin-betsin-canlı casino siteleri-betturkey-tokyobet-meritbet-pincocasino-pincocasino-gates of olympus-royalbet-ritzbet-deneme bonusu-pusulabet-pusulabet-betenerji-misty-misty-mostbet-mostbet-bettilt-bahsegel-nerobet-meritking-meritking-trwin-holiganbet-matadorbet-kaçak bahis-canlı bahis siteleri-betwild-jojobet-sahabet-aviator-marsbahis-palacebet-enbet-mariobet-damabet-exonbet-deneme bonusu veren yeni siteler-tokyobet-sweet bonanza-güvenilir casino siteleri-casino siteleri-deneme bonusu veren yeni siteler-kralbet-güvenilir bahis siteleri-slotella-royalbet-aviator-betturkey-canlı casino siteleri-sweet bonanza-slot siteleri-kaçak iddaa-kaçak iddaa-kaçak bahis-güvenilir casino siteleri-güvenilir casino siteleri-güvenilir bahis siteleri-gates of olympus-gates of olympus-deneme bonusu veren yeni siteler-deneme bonusu veren siteler 2026-casino siteleri-canlı casino siteleri-canlı bahis siteleri-bahis siteleri-matadorbet-matadorbet-matadorbet-matadorbet-matadorbet-matadorbet-matadorbet-