Chapter 2 विश्व जनसंख्या वितरण, घनत्व और वृद्धि

🎧11:31 मिनट में सुनकर करें याद🎧

Class 12 भूगोलChapter 2 विश्व जनसंख्या वितरण, घनत्व और वृद्धि

अध्याय-2 विश्व जनसंख्या वितरण, घनत्व और वृद्धि

1. एशिया में बहुत अधिक स्थानों पर कम लोग और कम स्थानों पर बहुत अधिक लोग रहते हैं, यह टिप्पणी किसने की-

(1) रेटजेल

(2) माल्सस

(4) ग्रिफिथ टेलर

(3) जार्ज बी. क्रेसी           (3)

2. निम्नलिखित में किस महाद्वीप में जनसंख्या वृद्धि सर्वाधिक है ?

(1) अफ्रीका

(2) एशिया

(3) दक्षिण अमेरिका

(4) उत्तर अमेरिका           (1)

3. निम्नलिखित में कौनसा विरल जनसंख्या वाला क्षेत्र नहीं है ?

(1) अटाकामा

(2) भूमध्यरेखीय प्रदेश

(3) दक्षिण पूर्वी एशिया

(4) ध्रुवीय प्रदेश             (3)

4. उद्योगों की उपस्थिति के कारण विश्व का कौनसा प्रदेश सघन है-

(1) कटंगा

(2) जांबिया

(3) जापान का कोबे ओसाका

(4) भूध्यरेखीय प्रदेश         (3)

5. विश्व की 90 प्रतिशत जनसंख्या कितने प्रतिशत स्थल भाग पर निवास करती है ?

(1) 25 प्रतिशत

(2) 60 प्रतिशत

(3) 90 प्रतिशत

(4) 10 प्रतिशत             (4)

6. विश्व में सर्वाधिक जनसंख्या घनत्व वाला देश है ?

(1) सिंगापुर

(2) भारत

(3) चीन

(4) रूस             (1)

7. प्रवास को प्रभावित करने वाला प्रतिकर्ष कारक है-

(1) प्राकृतिक विपदाएँ

(2) प्रतिकूल जलवायु

(3) बेरोजगारी

(4) उपरोक्त सभी           (4)

8. प्रवास को प्रभावित करने वाला अपकर्ष कारक है-

(1) काम के बेहतर अवसर

(2) रहन सहन की अच्छी दशाएं

(3) जीवन व संपति की सुरक्षा

(4) उपरोक्त सभी           (4)

9. जनसंख्या वितरण को प्रभावित करने वाला आर्थिक कारक है ?

(1) खनिज

(2) नगरीकरण

(3) औद्योगीकरण

(4) उपरोक्त सभी           (4)

10. एशिया महाद्वीप में विश्व की कितनी प्रतिशत जनसंख्या निवास करती है-

(1) 90

(2) 10

(3) 60

(4) 17        (3)

11. विश्व में सबसे कम जनसंख्या घनत्व वाला महाद्वीप है ?

(1) एशिया

(2) अफ्रीका

(3) लैटिन अमेरिका

(4) ओशिनिया        (4)

12. निम्नलिखित में किस महाद्वीप में जनसंख्या वृद्धि सर्वाधिक है ?

(1) अफ्रीका

(2) एशिया

(3) दक्षिण अमेरिका

(4) उतरी अमेरिका           (1)

13. निम्नलिखित में कौनसा प्रतिकर्ष कारक नहीं है ?

(1) जलाभाव

(2) बेरोजगारी

(3) चिकित्सा / शैक्षणिक सुविधाएं

(4) महामारियाँ              (3)

14. विश्व जनसंख्या को 5 अरब से 6 अरब होने में कितना समय लगा ?

(1) 150 वर्ष

(2) 47 वर्ष

(3) 7 वर्ष

(4) 12 वर्ष          (4)

15. विश्व की 90 प्रतिशत जनसंख्या कितने प्रतिशत स्थलभाग पर निवास करती है?

(1) 10 प्रतिशत

(2) 25 प्रतिशत

(3) 40 प्रतिशत

(4) 60 प्रतिशत             (1)

रिक्त स्थानों की पूर्ती कीजिए-

16. भारत की वार्षिक जनसंख्या वृद्धि दर ................ प्रतिशत है-

उत्तर- 1.64 प्रतिशत

17. जनांकिकीय संक्रमण की............. में उच्च प्रजननशीलता व उच्च मर्त्यता होती है।

उत्तर- प्रथम अवस्था

18. जनसंख्या वृद्धि को ........... में व्यक्त किया जाता है-

उत्तर- प्रतिशत

19. विश्व में सर्वाधिक जनसंख्या वाला देश ................ है-

उत्तर- चीन

20. जनसंख्या परिवर्तन धनात्मक एवं ........................ होता है।

उत्तर- ऋणात्मक

21. एशिया का जनसंख्या घनत्व .............. है-

उत्तर- 146

22. प्रवासी जो एक स्थान से बाहर चले जाते है .................... कहलाते है-

उत्तर- उत्प्रवासी

लघुत्तरात्मक प्रश्न-

1. जनसंख्या वितरण प्रारूप क्या है ?

उत्तर- जनसंख्या वितरण का शाब्दिक अर्थ है भूपृष्ठ पर लोग किस प्रकार वितरित मोटे तौर पर विश्व की जनसंख्या का 90% इसके 10 प्रतिशत स्थलभाग में निवास करता है। विश्व जनसंख्या असमान रूप से वितरित है।

2. जनसंख्या घनत्व को परिभाषित कीजिए एवं जनसंख्या घनत्व का सूत्र लिखिए-

उत्तर- प्रतिवर्ग किलोमीटर में रहने वाल व्यक्तियों की संख्या को जनसंख्या घनत्व कहते है ।

3. जनसंख्या वितरण को जलवायु किस प्रकार प्रभावित करती है ?

जनसंख्या घनत्व = जनसंख्या / क्षेत्रफल

उत्तर- अति उष्ण अथवा ठंडे मरूस्थलों की विषम जलवायु मानव बसाव के लिए असुविधाजनक होती है सुविधाजनक जलवायु वाले क्षेत्र जिनमें अधिक मौसमी जनसंख्या पाई जाती है भूमध्यसागरीय प्रदेश सुखद जलवायु के कारण इतिहास के आरंभिक कालों से बसे हुए है।

4. औद्योगीकरण जनसंख्या वितरण को कैसे प्रभावित करता है ?

उत्तर- औद्योगिक पेटियाँ रोजगार के अवसर उपलब्ध कराती है इसमें कारखानों के श्रमिक ही नहीं बल्कि परिवहन परिचालक, दुकानदार, बैककर्मी, डॉक्टर, अध्यापक तथा अन्य सेवाएं उपलब्ध कराने वाले भी होते है जापान का कोबे ओसाका प्रदेश अनेक उद्योगों की उपस्थिति के कारण सघन बसा हुआ है।

5. जनसंख्या वृद्धि से आप क्या समझते है ?

उत्तर- जनसंख्या वृद्धि अथवा जनसंख्या परिवर्तन का अभिप्राय किसी क्षेत्र में समय की निश्चित अवधि के दौरान बसे हुए लोगों की संख्या में परिवर्तन से है यह परिवर्तन धनात्मक भी हो सकता है और ऋणात्मक भी, इसे निरपेक्ष संख्या अथवा प्रतिशत के रूप में अभिव्यक्त किया जा सकता है।

6. प्रवास किसे कहते है इसके प्रतिकर्ष व अपकर्ष कारक बताइये ?

उत्तर- जब लोग एक स्थान से दूसरे स्थान पर आवागमन करते है इसे प्रवास कहते है।

प्रवास के प्रतिकर्ष कारक- बेराजगारी, रहन-सहन की निम्न दशाएँ, राजनीतिक उपद्रव, प्रतिकूल जलवायु विपदाएँ, महामारियां ।

अपकर्ष कारकः- काम के बेहतर अवसर, रहन-सहन की अच्छी दशाएँ, शांति व स्थायित्व, जीवन व संपति की सुरक्षा तथा अनुकूल जलवायु ।

7. जनांकिकीय संक्रमण सिद्धांत क्या है ?

उत्तर- यह सिद्धांत ग्रामीण समाज, खेतिहर और अशिक्षित अवस्था से उन्नति करके नगरीय, औद्योगिक और साक्षर बनता है तो किसी प्रदेश की जनसंख्या उच्च जन्म दर और उच्च मृत्यु से निम्न जन्म और निम्न मृत्यु दर में परिवर्तित होती है।

8. जनसंख्या नियंत्रण के कोई चार उपाय लिखिए ?

उत्तर- 1. परिवार नियोजन - इसमें बच्चों के जन्म को रोकना व अन्तराल रखना।

2. महिलाओं के स्वास्थ्य का बेहतर रख रखाव

3. गर्भ निरोधक की सुगम उपलब्धता

4. जनसंख्या वृद्धि के प्रभावों का जन-जागरूकता फैलाना।

0:00
0:00

sahabet-matadorbet-sweet bonanza-deneme bonusu veren siteler 2026-radissonbet-kaçak iddaa-aviator-trwin-superbahis-matadorbet-matadorbet-superbet-deneme bonusu veren yeni siteler-slotday-xslot-bahibom-anadoluslot-slotday-radissonbet-casibom-casinofast-cratosroyalbet-asyabahis-asyabahis-betboo-betboo-youwin-youwin-superbahis-oleybet-1xbet-betmatik-artemisbet-bets10-deneme bonusu veren siteler 2026-tarafbet-baywin-superbahis-mersobahis-slotella-yeni slot siteleri-ritzbet-slot siteleri-canlı bahis siteleri-hitbet-celtabet-pusulabet-betano-betano-1xbet-mariobet-betmatik-betmatik-betenerji-misty-misty-güvenilir casino siteleri-misli-bahis siteleri-dedebet-bahsegel-bahsegel-meritking-holiganbet-holiganbet-bets10-ramadabet-bets10-casibom-casibom-ngsbahis-jojobet-marbahis-marbahis-asyabahis-tarafbet-yeni slot siteleri-superbahis-superbahis-oleybet-oleybet-misli-1xbet-artemisbet-slot siteleri-limanbet-limanbet-piabellacasino-baywin-mersobahis-almanbahis-pincocasino-pincocasino-savoycasino-exonbet-anadoluslot-betano-betano-madridbet-mariobet-mariobet-goldenbahis-betmatik-betenerji-misty-misty-betmatik-mostbet-bettilt-maxwin-meritking-venombet-holiganbet-betturkey-matadorbet-goldenbahis-cratosroyalbet-grandpashabet-casibom-jojobet-jojobet-bahibom-venombet-sahabet-aviator-bahis siteleri-superbet-grandpashabet-casino siteleri-betkom-palacebet-dedebet-deneme bonusu-spinco-deneme bonusu veren siteler-kaçak bahis-deneme bonusu veren siteler 2026-deneme bonusu veren siteler 2026-betkom-deneme bonusu veren yeni siteler-deneme bonusu veren yeni siteler-casinofast-tipobet-casibom-maxwin-spinco-betwild-güvenilir bahis siteleri-sweet bonanza-sweet bonanza-misli-betsin-stake-sweet bonanza-asyabahis-ramadabet-betboo-xslot-superbahis-deneme bonusu veren siteler-oleybet-kaçak iddaa-misli-deneme bonusu veren yeni siteler-damabet-artemisbet-limanbet-1xbet-betewin-betsin-betturkey-tokyobet-meritbet-pincocasino-gates of olympus-royalbet-deneme bonusu-pusulabet-pusulabet-betenerji-misty-misty-mostbet-mostbet-bettilt-bahsegel-nerobet-meritking-meritking-trwin-matadorbet-kaçak bahis-betwild-sahabet-aviator-marsbahis-palacebet-mariobet-damabet-exonbet-deneme bonusu veren yeni siteler-sweet bonanza-güvenilir casino siteleri-deneme bonusu veren yeni siteler-kralbet-güvenilir bahis siteleri-slotella-royalbet-aviator-betturkey-canlı casino siteleri-sweet bonanza-slot siteleri-kaçak iddaa-kaçak iddaa-kaçak bahis-güvenilir casino siteleri-güvenilir casino siteleri-güvenilir bahis siteleri-gates of olympus-gates of olympus-deneme bonusu veren yeni siteler-deneme bonusu veren siteler 2026-casino siteleri-canlı casino siteleri-bahis siteleri-matadorbet-matadorbet-matadorbet-matadorbet-matadorbet-matadorbet-kralbet-ritzbet-casino siteleri-