Chapter 5 प्रारंभिक आकारों को समझना Ex 5.5

पाठ्य-पुस्तक पृष्ठ संख्या # 110

प्रश्न 1.
निम्नलिखित में से कौन लम्ब रेखाओं के उदाहरण हैं ?
(a) मेज के ऊपरी सिरे की आसन्न भुजाएँ
(b) रेलपथ की पटरियाँ
(c) अक्षर L बनाने वाले रेखाखण्ड
(d) अक्षर V बनाने वाले रेखाखण्ड
उत्तर-
(a) हाँ,
(b) नहीं,
(c) हाँ,
(d) नहीं।

प्रश्न 2.
मान लीजिए रेखाखण्ड PQ रेखाखण्ड XY पर लम्ब है। मान लीजिए ये परस्पर बिन्दु A पर प्रतिच्छेद करते हैं। ∠PAY की माप क्या है?
हल :

∴उनके बीच कोण = 90°
अतः ∠PAY = 90°

प्रश्न 3.
आपके पास ज्यामिति बक्स में दो सेट स्क्वेयर हैं। इनके कोनों पर बने कोणों की माप क्या है ? क्या इनमें से कोई ऐसी माप है, जो दोनों में उभयनिष्ठ है ?
हल :
एक सेट स्क्वे यर पर बने कोणों की माप 30°, 60° और 90° है तथा दूसरे पर बने कोणों की माप 45°, 45° और 90° है।
दोनों में उभयनिष्ठ कोण 90° है।

प्रश्न 4.
इस आकृति को ध्यान से देखिए। रेखा l रेखा m पर लम्ब है।
(a) क्या CE = EG है ?
(b) क्या रेखा PE रेखाखण्ड CG को समद्विभाजित करती है ?

(c) कोई दो रेखाखण्डों के नाम लिखिए जिनके लिए PE लम्ब समद्विमाजक है।
(d) क्या निम्नलिखित सत्य हैं?
(i) AC > FG
(ii) CD = GH
(iii) BC < EH
हल :
(a) CE = 2 इकाई, EG = 2 इकाई
∴ हाँ, CE = EG
(b) हाँ, रेखा PE रेखाखण्ड CG को समद्विभाजित करती है।


(d) (i) सत्य, (ii) सत्य, (iii) सत्य।

पाठ्य-पुस्तक पृष्ठ संख्या # 111

इन्हें कीजिए

प्रश्न 1.
नीचे दिए हुए त्रिभुजों के कोणों और भुजाओं को क्रमशः चाँदे और रूलर से मापें। दी हुई सारणी में इनकी मापों को भरिए :
हल :

पाठ्य-पुस्तक पृष्ठ संख्या # 112

उपर्युक्त कोण, त्रिभुज और उनकी भुजाओं की मापों को ध्यानपूर्वक देखिए। क्या इनके बारे में कोई बात कही जा सकती है?
उत्तर-
हाँ, त्रिभुज में समान कोणों की भुजाएँ समान होती हैं। यदि किसी त्रिभुज में दो कोण समान हैं तो उनकी सम्मुख भुजाएँ भी समान होती हैं। किसी त्रिभुज में कोण असमान होने पर उनकी भुजाओं की लम्बाइयाँ भी असमान होंगी।

आप क्या प्राप्त करते हैं ?
(i) यदि किसी त्रिभुज के सभी कोण बराबर हैं तो इसकी भुजाएँ भी ……. हैं।
(ii) यदि एक त्रिभुज की सभी भुजाएँ बराबर हैं, तो उसके कोण भी …… हैं।
(iii) यदि किसी त्रिभुज की दो भुजाएँ बराबर हैं, तो उसके ……. कोण बराबर होते हैं।
(iv) यदि किसी त्रिभुज की तीनों भुजाएँ बराबर नहीं हैं, तो उसके तीनों कोण भी ……. नहीं हैं।
उत्तर-
(i) समान,
(ii) समान,
(iii) दो,
(iv) समान।

पाठ्य-पुस्तक पृष्ठ संख्या # 113

इन्हें कीजिए

प्रश्न 1.
निम्न के रफ चित्र खींचने का प्रयत्न कीजिए :
(a) एक विषमबाहु न्यून कोण त्रिभुज
(b) एक अधिककोण समद्विबाहु त्रिभुज
(c) एक समकोण समद्विबाहु त्रिभुज
(d) एक विषमबाहु समकोण त्रिभुज।
हल :
(a) विषमबाहु न्यून कोण त्रिभुज
(b) अधिकोण समद्विबाहु त्रिभुज
(c) समद्विबाहु समकोण त्रिभुज
(d) विषमबाहु समकोण त्रिभुज

प्रश्न 2.
क्या आप सोचते हैं कि निम्न आकृति खींचना सम्भव है:
(e) एक अधिककोण समबाहु त्रिभुज?
(f) एक समकोण समबाहु त्रिभुज?
(g) एक त्रिभुज जिसमें दो समकोण हों?
सोचिए, चर्चा कीजिए और फिर अपने निष्कर्षों को लिखिए।
उत्तर-
(e) सम्भव नहीं है। क्योंकि समबाहु त्रिभुज का प्रत्येक कोण 60° (न्यून कोण) होता है।
(f) सम्भव नहीं है। क्योंकि समबाहु त्रिभुज में समकोण असम्भव है।
(g) सम्भव नहीं है। क्योंकि त्रिभुज में केवल एक ही समकोण हो सकता है।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

0:00
0:00

tipobet-onwin-güvenilir casino siteleri-güvenilir casino siteleri-slot siteleri-yeni slot siteleri-sahabet-matadorbet-sweet bonanza-aviator-güvenilir casino siteleri-deneme bonusu veren siteler-deneme bonusu veren siteler 2026-deneme bonusu veren yeni siteler-deneme bonusu-bahis siteleri-güvenilir bahis siteleri-aviator-slot siteleri-casino siteleri-deneme bonusu veren yeni siteler-deneme bonusu veren siteler-yeni slot siteleri-matadorbet-sahabet-yeni slot siteleri-deneme bonusu veren siteler 2026-matadorbet-bahis siteleri-tipobet-sahabet-deneme bonusu-deneme bonusu veren yeni siteler-güvenilir bahis siteleri-onwin-onwin-tipobet-casino siteleri-sweet bonanza-slot siteleri-güvenilir bahis siteleri-sweet bonanza-aviator-casino siteleri-bahis siteleri-deneme bonusu veren siteler 2026-